Samsara (2011) – Luân Hồi

“Lòng ham muốn vô vọng của con người nắm giữ đời sống, xây dựng nên một cái nhìn sai lầm, sự sai lầm đó được triết lý đạo Phật gọi là vô minh. Bao lâu ta còn nhìn theo cách này, bấy lâu ta còn mang lấy thất vọng này đến thất vọng khác. Khi ôm chặt sự vật mà ta tưởng là chắc thật, bền bỉ mà trong thực tế chúng chỉ là vô thường và thay đổi liên tục, ta bị trói chân mãi trong một vòng luẩn quẩn, trong đó mỗi hành động sinh ra một hành động khác, mỗi giải đáp sinh ra một câu hỏi mới. Phật Giáo gọi vòng luẩn quẩn này là Samsara (Vòng Luân Hồi), đó là vòng của sự sống – chết. Nó được nghiệp tác động đưa đẩy, đó là chuỗi xích của những nguyên nhân – kết quả không bao giờ dứt.”

(The Tao of Physics, Fritjof Capra)

Đạo diễn Ron Fricke đã mượn ý niệm Luân Hồi trong Phật Giáo và làm nên một bộ phim tài liệu vô cùng đặc sắc mang tên Samsara (công chiếu năm 2011). Đoàn làm phim đã mất 5 năm ròng rã để đi khắp 25 quốc gia khác nhau và ghi lại những thước phim tuyệt mỹ. Dù thuần túy chỉ là phim tài liệu (documentary film) không lời thoại (without voice-over), Samsara vẫn luôn nằm chễm chệ ở vị trí quán quân trên các bảng xếp hạng những phim có hiệu ứng thị giác đẹp nhất  mọi thời đại (most visually stunning movies of all time). Cũng xin nói thêm, Samsara là phần tiếp nối (sequel) của hai bộ phim cùng mô tuýp trước đó là  Baraka (1992) và Chronos (1985), tuy nhiên cá nhân tôi thấy Samsara xuất sắc hơn 2 phần phim anh em của nó về cả trên phương diện ý nghĩa lẫn hình ảnh. Cách sắp xếp các sự kiện tiếp nối nhau vô cùng khéo léo và bày bản khiến nó không khô cứng mà trở nên lôi cuốn, nhịp nhàng tựa như những vầng thơ của một thi sĩ lừng danh quá cố. Chỉ mất 1 tiếng 42 phút để đắm chìm trong cái thế giới đẹp đẽ và đáng sợ mà con người đã tạo lập từ thuở hồng hoang. Mỗi khung hình là một bức tranh (every frame a painting) nên mọi ngôn từ dường như cũng trở nên bất lực. Thật đáng tiếc khi chưa được chiêm ngưỡng kiệt tác này một cách đường hoàng trên màn ảnh rộng.

 

Samsara HD 02

sa

Phim mở đầu với hình ảnh điệu múa kỳ quái của những cô gái Bali (Indonesia), trong hindu giáo nó dùng để hiến tế các thánh thần và cầu mong họ che chở con người trước những hiện tượng thiên nhiên tiêu cực và các thế lực ma quái. Có lẽ con người từ thời xa xưa vẫn luôn khiếp sợ và ý thức được sức mạnh của mẹ thiên nhiên. Những đám bụi mù khổng lồ từ vụ nổ Big Bang hình thành nên Trái Đất nhưng cũng có thể hàng triệu năm sau một vụ nổ khác sẽ hủy diệt nó, một thai nhi nằm co ro trong bụng mẹ cũng như xác chết người già nằm côi cút dưới lòng đất, cả những Pharaoh vĩ đại cũng không thoát khỏi vòng sinh – tử như mọi em bé và cụ già trên thế gian này, tất cả từ cát bụi lại về làm cát bụi. (Hạt bụi nào hóa kiếp thân tôi, để một mai tôi về làm cát bụi). Đó là Luân Hồi.

Ssnap6

Chính vì hiểu được tính vô thường, sự sinh thành và hoại diệt của vạn vật nên Đức Phật chỉ mỉm cười, nụ cười của thánh nhân, thâm trầm hơn giọt lệ, bí ẩn hơn rừng sâu. Ngài cười nhẹ tênh vì biết cái tâm vốn là không, vì biết mọi nghiệp chướng cũng sẽ tan thành hư vô và rồi lại tái sinh tiếp diễn một vòng xoay bất tận (chướng tiêu thời giác tức tâm không).

samsara

Samsara.2011 004545373

big_1472004011_1388279409_image

06_dolls

003f18e7

Con người cũng cười, nhưng là nụ cười của ê chề và cay đắng, cười thế gian sao lắm phũ phàng. Chính đạo diễn Ron Fricke cũng đang cười, cười vì những nghịch lý (paradoxes) đáng nguyền rủa của nhân loại, cười vì chúng ta quá khác nhau nhưng lại quá giống nhau. Những bộ lạc xa xôi ở Phi Châu được coi là kém văn minh, man di và bạo ngược thực ra cũng chẳng khác gì một gia đình anh Tây lũi lỏ mắt xanh ở  Hoa Kỳ, họ đều lăm le bên mình những khẩu súng. Đâu đó ở Tokyo hiện đại, một người đàn ông đang ngắm nhìn bản sau bằng robot của chính mình, những cô gái nằm trên bàn giải phẫu thẩm mỹ cũng chẳng khác mấy với mấy con búp bê ở xưởng sản xuất đồ chơi tình dục. Họ cosplay thành những nhân vật trong truyện tranh, múa may quay cuồng bên cây cột với đôi mắt vô hồn không xúc cảm, còn ai phân biệt được họ là người thật hay búp bê?

maxresdefault (2)

“Sống là gì? Có biết bao triết lý về đời sống. Để làm gì và chẳng để làm gì. Có lý và vô lý. Có nghĩa và vô nghĩa. Lạc quan và bi quan. Cam chịu và nổi loạn. Sống như mặc áo, tại sao mặc áo? Áo thì có đủ loại, đủ kiểu, đủ màu sắc. Bắt đầu là hình hài. Áo là hình hài, là da tóc, mặt mũi, tứ chi. Ta mang hình hài ấy và tiếng khóc mà vào đời. Cái áo đầu tiên của ta đấy.

Và khi bắt đầu biết cười là có thêm một cái áo khác. Rồi tự nụ cười hồn nhiên đến những nụ cười sau này lại có vô số áo của nụ cười. Ta mang cái áo này đi khắp nơi, gặp đủ hạng người. Cái cười càng ngày càng lạ. Cười vậy mà không phải vậy. Có cái cười của tình yêu và cái cười của thù hận. Có cái cười của sát nhân và cái cười của cứu độ. Tất nhiên là không kể xiết: xu mị, lừa phỉnh, cay đắng, giả dại, xin xỏ, dụ hoặc… là áo cả thôi. Hãy hỏi xem nó che đậy cái gì?” (Nhật Chiêu)

Samsara HD 51

 

AAEAAQAAAAAAAAS2AAAAJGU1MjZhYTk1LWU4NTAtNDEzNy05ZjBhLTkwMzFhNjkyNGJlZg

Đoạn phim ấn tượng nhất và kinh khủng nhất mô tả một anh nhân viên văn phòng quần áo chỉnh tề, dáng vẻ đường hoàng đang tô vẽ gương mặt của y. Anh vẽ gì? Vẽ một nụ cười méo mó, nụ cười Joker, vẫn chưa đủ, anh vẽ thêm nữa, thêm nữa, vẽ đến khi bản thân mình đã biến thành một con ác quỷ và hóa điên tự lúc nào không hay. Vẽ vì đời sống cần nhiều che đậy. Anh ta đó cũng như cô nàng geisha, sau lớp phấn trắng, sau những nụ cười là giọt lệ chua cay, người đời ai sẽ hiểu thấu?

Ở Dubai giàu có và sầm uất, nơi người ta mua vàng bằng đơn vị kí lô, nơi họ xây những ốc đảo hình cây chà là trên mặt biển trị giá hàng tỷ dollar nhưng họ có thực sự hạnh phúc? Những người phụ nữ trùm kín mặt mũi đứng trước tấm poster quảng cáo đồ lót nam giới, thật mỉa mai thay! Ánh mắt họ nói lên điều gì? Chán ngán sự bất công.

Samsara HD 57.jpg

YinYang

Thái Cực Đồ diễn giải khi Dương đạt đến cực điểm thì nó rút lui nhường chỗ cho Âm và ngược lại. Hai chấm trong đồ hình biểu diễn ý niệm, mỗi khi một trong hai lực đã lên tới cực điểm, chúng sẽ mang mầm mống của cái đối lập ngay trong mình. Đó là quy luật của đời sống, đó là Đạo. Khi một thứ đã đi tới điểm cùng cực sẽ quay về dạng ngược lại của nó. Ai cứ đi mãi về hướng Đông sẽ thấy mình ở hướng Tây. Xã hội công nghiệp văn minh ngày nay với cố gắng liên tục nâng cao mức sống, thực tế đã vô tình giảm thiểu chất lượng đời sống của con người, đó là dẫn chứng cụ thể và thuyết phục cho minh triết “yin yang” cổ xưa của người Trung Hoa và cũng trớ trêu thay, nơi hậu quả công nghiệp hóa nặng nề nhất này lại là ở chính tại Trung Hoa.

sq2

Thượng Hải – thành phố giàu có bậc nhất hoa lục, sau những tòa nhà chọc trời là khu ổ chuột nhếch nhác. Sau 30 năm phát triển công nghiệp và trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới, chính phủ Bắc Kinh đối mặt với vô số hậu quả như ô nhiễm môi trường, nạn kẹt xe, mất cân bằng giới tính, tham nhũng tràn lan… Còn đâu một Trung Hoa đẹp tựa bức tranh thủy mặc mà ta đã từng thấy trong thơ tự của Lý Bạch, Đỗ Phủ ngày xưa? Còn đâu đàn sếu bay về lầu Hoàng Hạc và dòng sông Dương Tử xanh thắm những mộng mơ?

0029f8d1

486853_369153879830742_1977480444_n

Samsara_53

SAMSARA-217.jpg

Con người tự cho mình là loài sinh vật cao cấp nhất, giàu xúc cảm nhất nhưng không một loài sinh vật nào trên trái đất lại tự tàn sát đồng loại nhiều như con người. Ừ thì cứ cho là mọi sự đấu tranh, giết chóc cũng chỉ thuận theo Thuyết Chọn Lọc Tự Nhiên (Natural Selection) của Darwin. Nhưng đôi khi họ cũng rợn người trước tội ác của chính mình và họ chân thành nguyện cầu đấng cao xanh tha thứ cho những lỗi lầm. Cầu nguyện từ Lhasa đến Roma rồi thánh địa Mecca, đến bức tường than khóc ở Israel.

Samsara HD 15.jpg

Young monks at Thiksey Monastery in Ladakh

samsara_documentary.jpg

Đoạn cuối phim, ta quay lại với hình ảnh những nhà sư Tây Tạng đang tô vẽ một mandala thật đẹp đẽ nhưng sau khi hoàn thành họ xóa chúng đi. Ta quay lại với điệu múa Thiên Thủ Quan Âm (Thousand-hand Guan Yin Dance), quay về với gương mặt hiền từ của Đức Phật nhưng ta không nhìn vào nụ cười nữa mà nhìn vào đôi mắt của Ngài. Có một nhà khoa học Tây Phương đã rất băn khoăn khi nhìn vào đôi mắt thần bí của Đức Phật trên tòa bảo tháp ở Kathmandu, Nepal. Đôi mắt như nhìn thấu chúng sanh, đôi mắt của tổng thể mọi sinh linh trên cõi hồng trần. Nhắm mắt lại và đi tìm tịnh độ, đi sâu vào thần thức của mỗi chúng ta cũng là về với chính mình, về với Chân Như. Quan Âm trong điệu múa Phật Bà Nghìn Mắt Nghìn Tay nhắm mắt lại và mở mắt ra, đó là cái mở đầu cho sự thức tỉnh (Awaken). Hàng nghìn cặp mắt trên những cánh tay dang ra cho thấy Người có quyền năng tuyệt vời để quan sát và giúp đỡ chúng sanh. Quan Âm cũng có hàng nghìn khuôn mặt để có thể trở thành người mà mọi người cần, điệu múa ấy mang ý nghĩa thấu hiểu, thứ tha và giúp đỡ:

“As long as you are kind and there is love in your heart

A thousand hands will naturally come to your aid

As long as you are kind and there is love in your heart

You will reach out with a thousand hands to help others.

Miễn là bạn tử tế và có tình yêu trong tim

Ngàn bàn tay sẽ tự nhiên đến giúp đỡ

Miễn là bạn tử tế và có tình yêu trong tim

Bạn sẽ có một ngàn bàn tay để giúp đỡ người khác.”

screen-shot-2015-08-26-at-15-33-24-png.jpg

screen-shot-2015-08-16-at-16-17-42-png.jpg

Cái gì cong thì lại ngay, cái gì vơi thì lại đầy, cái gì cũ thì lại mới, cái đã đạt đến đỉnh cao huy hoàng cũng sẽ sớm ngày lụi tàn, về cõi  mênh mông như sa mạc. Tất cả là vòng luẩn quẩn bất diệt của Samsara – Vòng Luân Hồi.

*All photos belong to the owner – Magidson Films*

_ Kimmy _


 


Advertisements

4 thoughts on “Samsara (2011) – Luân Hồi

      1. Cô có xem phim này. Chỉ toàn là hình ảnh và từ đó cháu viết thành bài với rất nhiều chi tiết chứng tỏ cháu đã research thật là công phu.

        Liked by 1 person

      2. Dạ, cháu xem phim này 2 năm trước lúc tìm những phim shooting ở Tây Tạng, xong cháu lại xem cả Baraka và Chronos nên giờ phải xem lại Samsara thêm một lần nữa, vì Baraka và Samsara có nhiều chi tiết khá giống nhau nên cháu sợ lẫn lộn 😀

        Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s