Spirited Away (2001) – Vùng Đất Linh Hồn

Hôm nay tôi vô tình xem lại một bộ phim hoạt hình mà thuở nhỏ đã được xem khá nhiều lần nhưng lần nào thì cũng không xem được trọn vẹn. Đó là phim Anime nổi tiếng Spirited Away – Vùng Đất Linh Hồn của Hayao Miyazaki. Dù không mấy mặn mà với manga và anime nhưng tôi đặc biệt yêu thích phim của Miyazaki và Studio Ghibli. Những nhân vật hoạt hình của ông luôn có chiều sâu và phức tạp hơn hẳn so với Disney. Lần  này bước chân vào Vùng Đất Linh Hồn của Miyazaki một lần nữa, tôi chiêm nghiệm thêm nhiều điều thú vị mà lúc nhỏ khi xem đã không tài nào nhận ra được.

Oscar-winner-Spirited-Away

Phim kể về cô bé 10 tuổi Chihiro và gia đình trong một chuyến đi đến ngôi nhà mới của họ đã vô tình lạc vào vùng đất linh hồn kỳ lạ, đầy bí ẩn. Ba mẹ của Chihiro vì ăn phải thức ăn của quỷ thần nên bị biến thành những con heo trông rất kinh tởm và có nguy cơ bị kẹt lại vùng đất này vĩnh viễn. Cô bé Chihiro trải qua muôn trùng thử thách đầy khó khăn, với sự giúp đỡ của chàng pháp sư Haku tốt bụng và nhiều người bạn khác, cuối cùng cũng có thể giúp ba mẹ trở lại là người và quay về cuộc sống thực tại.

spirited-away-ghibli-miyazaki-15th-15-year-anniversary-best-animation-hannah-ewens-body-image-1468944720-size_1000

85118acb2a200d2c45a0ce0a78f22433

Nhiều người tìm thấy những điểm khá tương đồng giữa Spirited Away của Miyazaki và Alice in Wonderland của Lewis Carroll như cùng nói về một cô bé lạc vào xứ sở diệu kỳ với những người bạn ma quái và thế giới này được cai quản bởi một mụ già xấu xa có cái đầu to tướng bất thường là nữ hoàng đỏ (Red Queen) và mụ phù thủy Yubaba. Tuy nhiên điểm khác biệt rất lớn giữa hai tác phẩm này là Alice lạc vào Wonderland trong giấc mơ còn Chihiro đã trải qua một cuộc phiêu lưu thật sự ở vùng đất linh hồn. Khi bước chân vào một thế giới hoàn toàn khác, Alice còn có thời gian đi thăm thú mọi ngõ ngách nhưng Chihiro thì phải lao đầu vào làm việc ngay nếu không thì sẽ bị biến thành hồn ma hoặc một chú lợn con nào đó đợi ngày bị xẻ thịt.

 

wallpaper-spirited-away-1-cartoons

 

Vùng đất linh hồn của mụ phù thủy Yubaba là một khu nhà tắm công cộng dùng để tiếp đãi thần linh lẫn ma quỷ từ khắp nơi đến tẩy trần và ăn uống, vui chơi. Đây là một nơi khá khắc nghiệt với quy tắc là không chào đón bất cứ người phàm nào nhưng miễn ai đã nài nỉ xin việc hết mực thì sẽ được ở lại, những ai đồng ý ký vào hợp đồng lao động của mụ bắt buộc phải mang tên mới và sẽ dần quên đi tên thật của mình. Dường như mọi người nơi đây đều có phận sự riêng và đều phải làm việc rất chăm chỉ, tại sao một mụ phù thủy độc ác như vậy lại đặt ra quy tắc khó hiểu như miễn đã xin việc thì không được chối từ? Nó dễ làm ta liên tưởng đến xã hội Nhật Bản hiện đại, nơi mà việc lao động cần cù không mệt mỏi rất được đề cao, một người khi đã quyết tâm làm việc thì không thể nào bị thất nghiệp và chết đói được nhỉ?

MV5BMTU3MjI5MzM2Ml5BMl5BanBnXkFtZTgwOTc1MTMyMDE@._V1_.jpg

Yuna.png

Nếu chỉ là một bộ phim thông thường với nội dung qua cuộc phiêu lưu thì nhân vật chính từ người bình thường trở thành một anh hùng (from zero to hero) thì vì sao Spirited Away vượt qua biết bao bộ phim nói tiếng Anh khác mà đoạt được giải Oscar cho phim hoạt hình xuất sắc nhất năm 2002? Hãy cùng tìm hiểu những lớp ý nghĩa đã khiến cho cái tên Spirited Away luôn nằm trong top 10 phim hoạt hình hay nhất mọi thời đại nhé.

Đầu tiên đó là đừng vội phán xét một con người qua vẻ bề ngoài của họ, everything is not what it seems. Phim của Studio Ghibli khác Disney ở chỗ những nhân vật không hoàn toàn thuần ác hay thiện, đặc biệt là những nhân vật phản diện, ở họ luôn có một điểm tốt nào đó khiến ta thấy cảm kích và trân trọng. Con người không phải sinh ra đã là một sản phẩm để người ta tùy tiện dán nhãn (labels) tốt hay xấu, tâm tính của con người phức tạp hơn thế.

3157177-sa_fs08.jpg

Cô bé Chihiro vừa thoạt nhìn thì có vẻ như rất lười biếng, nhút nhát và vụng về tuy nhiên khi bị đẩy vào những tình huống ngàn cân treo sợi tóc, cô bé bộc lộ cho ta thấy phẩm chất quả cảm, một con người kiên định, không tham lam và biết sẻ chia. Cô bé đã không bị cám dỗ bằng thứ đồ ăn ngon bày sẵn trên bàn hay những thỏi vàng lấp lánh của Vô Diện (No face), cô biết  mục đích tối hậu của mình là giải cứu cho ba mẹ tuy nhiên Chihiro vẫn sẵn sàng tặng chiếc bánh thần kỳ của mình để giúp cho Vô Diện trở về hình dáng ban đầu. Chàng pháp sư Haku vốn tốt bụng nhưng lúc bị thương và kẹt trong hình hài của con rồng trắng thì tỏ ra hết sức hung tợn. Kamaji –  ông lão phụ trách đun sôi những bồn nước thảo mộc luôn gắt gỏng, quát tháo mọi người mà lại tặng cho Chihiro những tấm vé tàu quý giá mà ông đã cất giữ suốt 40 năm. Rin – người chị cùng phòng với Chihiro tưởng như hời hợt, tham lam nhưng lại luôn ra sức bảo vệ cô bé. Qua dáng vẻ và cách nói chuyện thì ta có thể suy luận ra cô ấy cũng từng là người bình thường trước khi lưu lạc vào nơi đây và mất hết mọi ký ức. Mụ phù thủy Yubaba – một kẻ vô cùng độc ác và tham châu báu nhưng lại hết mực yêu thương thằng con Boh của mình và sẵn sàng vì con làm tất cả mọi việc. Người chị song sinh của Yubaba là Zeniba có bộ mặt đáng sợ y như em của mụ nhưng thật ra rất thông thái và tốt bụng. Và cuối cùng là Vô Diện, một sinh vật cô đơn lúc thì vô cùng hiền lành, lúc thì điên cuồng và man rợ.

42a7ba286263bb742eb17860eef424f5

31_spirited_away.jpg

Trong xuyên suốt  phim, ông Miyazaki đã lồng ghép vào rất nhiều tình huống mà ở đó các nhân vật ăn uống thỏa thê để rồi sau đó nôn ra hết. Chúng ta ăn khi cảm thấy đói, cảm thấy dạ dày thật trống rỗng nhưng khi các nhân vật càng ăn nhiều bao nhiêu thì họ càng bị biến thành những con quái vật kinh tởm bấy nhiêu. Ba mẹ Chihiro đã ăn các món được bày biện một cách mời gọi ở lối vào vùng đất linh hồn và bị hóa thành những con heo. Haku đã ăn phải con trùng mà mụ Yubaba cấy vào thức ăn và từ đó anh quên mất bản thân mình là ai và cam tâm trở thành trợ thủ đắc lực của mụ. Giang thần – vị thần của một con sông bị con người làm ô nhiễm, ông đã nuốt phải quá nhiều rác thải công nghiệp nên mới nhếch nhác như một con quái vật khi vào nhà tắm của mụ Yubaba. Vô Diện kẻ không có mặt mũi và cả giọng nói, lúc đầu là một con ma hiền lành nhưng khi vào nhà tắm ăn uống no say, hắn có được giọng nói và bỗng trở nên tham lam, độc ác đến mức ăn luôn cả những người phục vụ. Người ta càng ham vàng của hắn bao nhiêu thì hắn càng trở nên đói khát và tàn bạo bấy nhiêu. Vô Diện chỉ trở nên ngây thơ và lương thiện khi ở bên cạnh Chihiro, người duy nhất trong đám nhân viên nhà tắm không hề muốn nhận vàng của hắn. Ăn ở đây đồng nghĩa với sự khát khao tiêu thụ (consume) hay chiếm hữu (own) một thứ gì đó nhằm để làm đầy sự trống rỗng (emptiness) của thể xác và tâm hồn. Nhưng một khi ai đó đã quá tham lam, họ sẽ đánh mất lương tri, quên lãng đi bản tính tốt đẹp trước đây. Đó là thông điệp mà Hayao Miyazaki muốn gửi đến mọi người. Vậy tại sao quên mất bản thân mình là ai lại nghiêm trọng đến như vậy?

64865-spirited-away-train-tracks-screenshot.png

611385.jpg

Chihiro khi vào làm việc ở nhà tắm thì phải ký vào bản khế ước của quỷ với mụ phù thủy Yubaba, thay đổi tên họ rồi từ đó không còn nhớ gì về quá khứ. Nó không đơn giản chỉ là mất đi tên tuổi (name) mà là bán đi cả linh hồn và ký ức (loss of identity). Chàng Haku tốt bụng đã giữ lại quần áo và mảnh giấy ghi tên thật của Chihiro và căn dặn cô bé bằng mọi giá cũng không được quên mất mình là ai, vì  khi quên hết thì sẽ không thể trở về nhà được nữa. Một điểm đáng chú ý  là khi đặt tên mới cho nhân viên của mình, mụ Yubaba chỉ giản lược đi tên gọi trước đó chứ không thay đổi nó hoàn toàn. Ví dụ như Chihiro Ogino trong Kanji (Hán tự) là 荻野 尋  lược bỏ chỉ còn lại 千 (Sen) và Haku cũng là giản thể của tên Nigihayami Kohakunushi nghĩa là thần sông Kohaku, danh tính thật trước đây của Haku. Phải chăng con người dù thay đổi đến xấu thế nào thì họ cũng không đánh mất hoàn toàn những phẩm chất tốt đẹp trước đây, tận sâu trong tâm hồn vẫn còn một chút lương tri hay ký ức đang ẩn mình và tồn tại. Thế nên Zeniba mới nói: “Once you’ve met someone you never really forget them. It just takes a while for your memories to return.”

spirited-away-ghibli-miyazaki-15th-15-year-anniversary-best-animation-hannah-ewens-body-image-1468933264-size_1000.jpg

Bởi muốn lấp đầy cảm giác trống rỗng nên con người luôn khát khao sở hữu thật nhiều nhưng chẳng những nó không giúp ta đủ đầy hơn mà còn làm ta mất đi nhiều thứ tốt đẹp. Miyazaki đã đặt ra một vấn đề triết học rất lớn cho mỗi người chúng ta là làm sau để trưởng thành mà không làm mất đi tâm hồn trong trẻo của đứa trẻ thơ? Làm sao để một nước Nhật vừa phát triển hiện đại nhưng vẫn giữ gìn được truyền thống văn hóa đẹp của trước kia? Làm sao con người có thể kiên định trước mọi cám dỗ vật chất hiển hiện và mời gọi chúng ta hàng ngày?

spirited-away-3.jpg

Người thông thái nhất thế gian trong tác phẩm Nhà Giả Kim của Paulo Coelho đã nói: “Bí quyết của hạnh phúc là biết ngắm nhìn mọi thứ tuyệt mỹ trên thế gian này mà không hề quên hai giọt dầu trên muỗng.” Và mỗi chúng ta, ai cũng như  gã chăn cừu cầm lấy cây muỗng có hai giọt dầu mà bước đi trên đường đời. Có người vẫn giữ được hai giọt dầu, có người vơi đi một tí, có người mất luôn cả cây muỗng và có những kẻ mãi mê ngắm nhìn kho báu lấp lánh mà té lăn xuống vực. Nghệ thuật nằm ở chỗ biết cân bằng và cảm thấy đủ đầy các bạn nhỉ?

Mời các bạn cùng thưởng thức nhạc phim Spirited Away:

*All photos belong to the owner – Studio Ghibli*

_Kimmy_

 

 

 

Advertisements

6 thoughts on “Spirited Away (2001) – Vùng Đất Linh Hồn

  1. Em chào chị (cho phép em gọi chị vì trộm nghĩ thấy sự chín chắn trưởng thành hơn trong các bài viết của chị)

    Em cũng là một người hâm mộ hoạt hình của Ghibli Studio và Vùng đất linh hồn nói riêng. Lâu rồi em mới đọc được một bài viết về hoạt hình Ghibli dài hơi (mà mọi người hay đùa vui là viết có tâm ấy chị) như này, nhờ đó em biết thêm chuyện tên Sen với Haku trong tiếng Nhật có ngụ ý hay đến thế. Phải công nhận phim hoạt hình của Ghibli tinh tế đến từng chi tiết nhỏ chị nhỉ. Đọc bài của chị em lại muốn xem lại quá, xem không biết bao lần rồi mà có vẻ cứ thêm một lần lại vỡ ra một thứ. Cảm ơn chị vì bài viết ạ.

    Liked by 1 person

    1. Cảm ơn Hoàng Linh, chị sinh năm 1992 cũng khá già rồi ^^
      Phim còn có rất nhiều chi tiết thú vị mà chị muốn đưa vào bài viết nhưng cảm thấy ngôn từ của mình khá vô duyên và lủng củng. Ví dụ như chuyến tàu đến Đáy Đầm Lầy vì sao chỉ là một chiều, rồi những bóng đen trên tàu là người hay ma, những khoảng lặng trong phim mà người Nhật gọi là mu (hư vô) cũng có ý nghĩa sâu xa, lần sau khi viết riêng về Hayao Miyazaki chị sẽ bổ sung thêm. Chị thấy ở Việt Nam phim rất được yêu thích, hình như có nhiều bạn còn viết cả fanfic cho Chihiro và Haku thành đôi, nhưng đối với chị, cái kết như vậy là hoàn hảo rồi. Mối quan hệ giữa Chihiro và Haku vừa là một tình bạn trong sáng vừa là những rung cảm tình yêu đầu đời, không cần thêu dệt thêm mà vẫn thấy rất đẹp.
      Chúc em một ngày cuối tuần thật an lành!

      Like

  2. Cảm ơn Trâm. Bài viết hay lắm. Cả Vùng Đất Linh Hồn và Nhà Giả Kim đều là một trong những bộ phim và sách mà Hương yêu thích nhất. Hy vọng chúng ta ai cũng giữ được đứa trẻ trong tâm hồn mình. Aberjhani — ‘You were born a child of light’s wonderful secret— you return to the beauty you have always been.’

    Liked by 1 person

    1. Dạ, con thấy nhân vật Vô Diện rất ấn tượng, không có mặt mũi nên nó như tấm gương phản chiếu chính tâm tính những người mà nó tiếp xúc.

      Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s